• Fiskelykke
  • Reingjærde
  • Catwalk
  • Brygge
  •  17 mai
  • toppbilde 1
  • toppbilde 2

Sámi giellaovdánahttinplána

Dás biddjo "Mánáidgárddiid, vuođđuskuvlla ja kulturskuvlla giellaovdánahttinplána" gulaskuddamii.
Gulaskuddanáigemearri; ođđajagemánnu 18. beaivve 2008.


 
MÁNÁIDGÁRDDI,
 
VUOĐĐOSKUVLLA
JA
KULTURSKUVLLA
 
SÁMEGIELA
 
OVDÁNAHTTIN
 
PLÁNA
 
1.0 ÁLGOSÁTNI     
 
Lea dehálaš ahte mánáidgárdi, vuođđoskuvla ja kulturskuvla leat fátmmasteaddji institušuvnnat. Fátmmasteaddji institušuvdna fátmmasta buot mánáid beroškeahttá kultuvrrálaš, etnálaš dahje gielalaš duogáža. Fátmmasteapmi eaktuda positiivválaš miellaguottuid ja positiivválaš vuordámušaid. Fátmmasteaddji institušuvdna láhčá buot mánáid dilálašvuođaid vai sii ohppet ja ovdánahttet giela, máhtu, identitehta ja kultuvrra sin iežaset návccaid ja eavttuid mielde.
 
 
 
 
2.0 VUOIGATVUOĐAT - GEATNEGASVUOĐAT
           
Unjárgga gielda gullá Sámelága giellanjuolggadusaid hálddašanguvlui.
 
 
Sámemánáid vuoigatvuođat sámegiela oahpahusa oažžut vuođđoskuvllas.
Sámeláhka, Oahpahusláhka ja oahpahuslága njuolggadusat ásahallet sámegiela oahpahusa. Sámeláhka mearriduvvui 12.06.1987 ja rievdaduvvui maŋimustá 01.07.2003.
 
Oahpahusláhka mearriduvvui 17.07.1997 ja rievdaduvvui maŋimustá 01.01.2004. Oahpahuslága njuolggadusat mearriduvvojedje 28.06.1999 ja rievdaduvvojedje maŋimustá 10.12.2003.
 
 
Sámeláhka §1-1 čuodjá ná: ”Lága ulbmil lea lágidit diliid nu ahte sámi álbmot Norggas sáhttá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela, kultuvrra ja servodat eallima.”
 
 
Sámeláhka §1-5 čuodjá ná:
“Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat. Dat galget leat dássálagaid 3. kapihttala mearrádusaid mielde.
Kapihttal 3 Lasihuvvon lága bokte juovlamánu 21. b. 1990 nr. 78, rievdaduvvon lága bokte geassemánu 17.b. 2005 nr. 99 (biddjojuvvui fápmui ođđajagemánu 1. b. geassemánu 17.b. 2005 nr. 656 res. mielde).
 
 
Sámelága § 3-8 Vuoigatvuohta oažžut oahpu sámegielas dadjá:
Juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut oahpu sámegielas. Gonagas sáhttá addit dárkileabbo njuolggadusaid dán mearrádusa čađaheami birra.Vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla sámegillii oahpaheami várás gustojit dat njuolggadusat mat leat vuođđoskuvlalágas ja joatkkaoahpahuslágas (oahpahuslágas).
 
 
 
 
3.0 SÁMEGIELA ULBMIL UNJÁRGGA GIELDDAS
 
Gieldda bajitdási ulbmil:
·        Unjárgga gieldda ulbmil lea nannet sámegiela ja mearrasámi kultuvrra ja identitehta.
 
 
 
 
Váldoulbmil:
·        Nannet ja viiddidit sámegiela, kultuvrra ja identitehta mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja kulturskuvllas.
·        Buot bargit mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja kulturskuvllas galget šaddat guovttegielalaččat; sámegiella – dárogiella.
 
Oasseulbmil:
·        Gielda mánáidgárddi-/skuvllaeaiggádin ovddasvástida kvalitehta dárkkisteami sámegieloahpahusas go gohčču bargiid sámegiela oahpahusa váldit.
·        Loktet buot mánáid ja rávesolbmuid sámegielkvalitehta.
 
 
 
 
 
Doaibma
Ovddasvástideaddji
Gielddas lea geatnegasvuohta háhkat gelbbolaš sámegielat pedagogaid mánáidgárdái, vuođđoskuvlii ja kulturskuvlii.
Virgáinammadanlávdegoddi
Bargit galget oažžut sámegieloahpahus fálaldaga buot dásiin gáibádusain ahte geavahit giela barggustis.
Doaibmajođiheaddji
Bargiidráđđeaddi
 
 
 
4.0 ULBMILJOAVKKUT
 
4.1 Mánát ja bargit mánáidgárddis
4.2 Oahppit ja bargit vuođđoskuvllas
4.3 Oahppit ja bargit kulturskuvllas
 
 
 
 
5.0 DOAIMMAT ULBMILJOAVKKUID EKTUI
 
5.1 Mánát ja bargit mánáidgárddis
 
 
§ 1. Mánáidgárddi Ulbmil:
”Mánáidgárdi galgá addit mánáide vuollil oahpahusgeatnegahtti agi buriid ovdánahttin- ja doibmanvejolašvuođaid buriid áddejumiin ja ovttasbargguin mánáid ruovttuiguin.
Mánáidgárdi galgá veahkehit mánáide addit buorre bajásgeassima kristtalaš vuođđoárvvuid mielde”.
 
 
§ 2. Mánáidgárddi sisdoallu
       Mánáidgárdi galgá leat pedagogálaš doaibma.
       Mánáidgárdi galgá veahkehit ruovttuid fuolahan- ja bajásgeassimiin, ja dan láhkái buorre vuođu ráhkadit mánáid ovdánahttimiidda, eallinahkásaš oahpahemiin ja aktivválaš oasseváldin demokráhtalaš servodagas.
       Fuolahus, bajásgeassin ja oahpahus mánáidgárddis galgá ovddidit olmmošlaš ovttaárvosašvuođa, dásseárvvu, vuoigŋafriddjavuođa, soabalašvuođa, dearvvašvuođa ja ceavzilis ovdánahttin áddejumi. Mánáidgárdi galgá addit mánáide vejolašvuođa duhkaraddamii, eallinovdánahttimii ja jierpmálaš vásáhusaid ja doaimmaid oadjebas ja seammás maid hástaleaddji birrasis.
       Mánáidgárdi galgá váldit vuhtii mánáid agi, funkšuvdnadási, sohkabeali, sosiálalaš, etnálaš ja kultuvrrálaš duogáža, dás maid sámi mánáid giela ja kultuvrra.
       Mánáidgárdi galgá addit mánáide vuođđomáhtu guovddáš ja áigeguovdilis áššiin. Mánáidgárdi galgá doarjut mánáid sáhkkisvuođa, kreativálašvuođa ja diehtináŋgirvuođa ja addit hástalusaid mánáid beroštemiid, máhtuid ja čehppodagaid vuođul.
       Mánáidgárdi galga gaskkustit árvvuid ja kultuvrra, addit mánáide vejolašvuođa čájehit iežaset kulturhábmenávccaid ja veahkehit buot mánát beassat vásihit ilu ja máhtolašvuođa sosiálalaš ja kultuvrrálaš searvevuođas.
 
 
 
 
5.1.1    Ulbmil mánáide mánáidgárddis:
·        Buot mánát mánáidgárddis galget oahppat sámegiela.
 
 
 
5.1.2    Doaibma – ovddasvástideaddjit
 
 
Doaibma
Ovddasvástádus
Bargit galget oamastit ja dovdat gáibádusaid gieldda bajimus dási plánas.
Doaibmajođiheaddji
Bajásčuvget vánhemiid giellaválljema birra vuosttas dearvvašvuođadárkkisteamis maŋŋá riegádahttima.
Dearvvašvuođadivššár
Movttidahttit vánhemiid áktivválaččat geavahit sámegiela
Dearvvašvuođadivššár
Mánáidgárddi doaibmajođiheaddji
Pedagogálaš jođiheaddji
Fállat doarjaga/stipeandda sámegielat gieldda nuoraide geat váldet ovdaskuvllaoahpaheaddjioahpahusa
Bargiidráđđeaddi
Pedagogálaš ráđđeaddi
Nannet bargiid kulturáddejumi ja sámekultuvrra kulturgelbbolašvuođa.
Doaibmajođiheaddji
Bargiidráđđeaddi
Eanáš bargiin galget leat guovttegielagat sámegiella - dárogiella.
Virgáinammadanlávdegoddi
Doaibmajođiheaddji
Formálalaš ovttasbargu Isak Saba guovddážiin
Mánáidgárddi doaibmajođiheaddji
Pedagogálaš jođiheaddji
Mihtidit bohtosiid giellajoksamis
Doaibmajođiheaddji
Pedagogálaš jođiheaddji
Giellamielbargi
Vánhemat válljejit sámegiela vuosttas giellan mánáide sámegielossodagas ovdal go skuvlii álget
Mánáidgárddi ja skuvlla doaibmajođiheaddji
Pedagogálaš jođiheaddji
Buot mánáin galgá uhcimus okta fáddá- ja prošeaktabargu juohke lohkanbajis.
Doaibmajođiheaddji
Buot mánáidgárddibargit.
Buot mánát galget oahppat vuođđodoahpagiid ja eaŋkilis kommunikašuvnna sámegillii
Doaibmajođiheaddji
Pedagogálaš jođiheaddji
Giellamielbargi
 
 
 
 
5.2       Oahppit ja bargit vuođđoskuvllas
 
 
            §6-2 Oahpahusláhka gusto vuođđoskuvlaoahpaheami sámegielas. Dás daddjo   čuovvovaččat:
 
Sáme guovlluin leat buot vuođđoskuvllaahkásaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii ja sámegielas.
Sáme guovlluid olggobealde leat uhcimus logi oahppiin gielddas geat hálidit oahpahusa sámegillii ja
 -gielas, vuoigatvuohta dán oahpahussii nu guhká go leat uhcimus guhtta oahppi vel joavkkus.
Gielda sáhttá mearridit bidjat sámegieloahpahusa ovtta dahje eanet skuvllaide gielddas.
Gielda sáhttá buktit njuolggadusaid ahte buot vuođđoskuvlaahkásaččat sámeguovlluin galget oažžut sámegielaohpahusa..
Sámeguovlluid olggobealde leat sámiin vuođđoskuvlaagis vuoigatvuohta oažžut sámegieloahpahusa. Departemeanta sáhttá buktit njuolggadusaid molssoeavttolaš oahpahusa jos skuvllas eai leat dohkálaš sámegieloahpaheaddjit.
Oahppit mearridit ieža hálidit go oahpahusa sámegillii dahje sámegielas 8. luohká rájes, vuosttas, nubbi ja viđát lađđasa mielde.
 
 
 
5.2.1    Ulbmil vuođđoskuvlaoahppiide:
·        Oahppit galget leat guovttegielagat, sámegiella- dárogiella, go gerget vuođđoskuvllas.
 
 
 
Doaibma
Ovddasvástideaddji
Bargit galget oamastit ja dovdat gáibádusaid gieldda bajimus dási plánas.
Doaibmajođiheaddji
Eanáš bargiin galget leat guovttegielagat sámegiella - dárogiella.
Virgáinammadanlávdegoddi
Doaibmajođiheaddji
Sámegiella galgá leat vuosttas giela ohppiid oahpahangiella.
Doaibmajođiheaddji
Gulahallanoahpaheaddji
Nannet bargiid kulturáddejumi ja sámekultuvrra kulturgelbbolašvuođa.
Doaibmajođiheaddji
Bargiidráđđeaddi
Addit vejolašvuođa ohppiide váldit eksámena guokte vuosttas gielain; sámegielas ja dárogielas
Doaibmajođiheaddji
Vuođđoskuvlaohppiide ii galgga vejolašvuohta alit dásis mannat vuolit dássái sámegielas jos eai leat fágalaš ákkat dasa.
Doaibmajođiheaddji
Gulahallanoahpaheaddji
Vánhemat válljejit máná oahpahusgiela olles mánáidgárdde-/skuvlajahkái.
Doaibmajođiheaddji
Gulahallanoahpaheaddji
Oahpaheaddjit galget leat buorit giellamodeallat ja áktiivva háleštanguoimmit oahppiide
Doaibmajođiheaddji
Oahpaheaddjit
Formalálaš ovttasbargu Isak Saba guovddážiin
Doaibmajođiheaddji
Gulahallanoahpaheaddji
Mihtidit bohtosiid giellajoksamis
Doaibmajođiheaddji
Oahpaheaddjit
Buot oahppit nuoraidskuvladásis ožžot sámegiella – dárogiella ja dárogiella – sámegiella sátnegirjjiid. Oahppit ožžot daid girjjiid váldit ruoktot go gerget nuoraidskuvllas.
Doaibmajođiheaddji
Gulahallanoahpaheaddji
Buot ohppiin galgá uhcimus okta fáddá- ja prošeaktabargu juohke lohkanbajis.
Doaibmajođiheaddji
Oahpaheaddjit
 
 
 
 
 
 
 
5.3 Oahppit ja bargit kulturskuvllas
 
5.3.1    Ulbmil kulturskuvlaoahppiide:
·        Oahppit galget oažžut sámi kulturskuvllafálaldagaid.
 
 
Kultuvrrálaš skuvllaseahka ulbmilat leat:
·        Váikkuhit ahte vuođđoskuvlaoahppit ožžot ámmátlaš kulturfálaldaga
·        Láhčit dili dan láhkái ahte vuođđoskuvlaoahppit ožžot vejolašvuođa, oahpásnuvvet ja ožžot positiivválaš gaskavuođa buotlágán dáidda- ja kulturšlájaide.
·        Oassálastit ollislaš dáiddalaš ja kultuvrrálaš šlájaid ovdáneapmái skuvlla oahpahanulbmil duohtandahkamis.
 
 
 
Doaibma
Ovddasvástideaddji
Bargit galget oamastit ja dovdat gáibádusaid gieldda bajimus dási plánas.
Doaibmajođiheaddji
Eanáš bargiin galget leat guovttegielagat sámegiella - dárogiella.
Doaibmajođiheaddji
Nannet bargiid kulturáddejumi ja sámekultuvrra kulturgelbbolašvuođa.
Doaibmajođiheaddji
Galget oahpahit sámi fáttáid birra
Doaibmajođiheaddji
Kulturskuvllaoahpaheaddji
 
 
 
 
Tips en venn  Skriv ut
Web levert av CustomPublish AS